ROZWOJ
Z wszystkich rozczarowan jakie w zyciu moga sie przytrafic najbardziej chyba przykre sa te, ktore dotycza innych ludzi.
- Zachod nie powinien pomagac takim krajom jak Uganda! Krajom,ktore osiagnely juz pewnien stopien politycznej i spolecznej stabilizacji.Owszem bieda jest tu zatrwazajaca, szczegolnie na wsiach i zacofanie okrutne,ale pompowanie pieniedzy do takich krajow rowna sie praktycznie z wyrzucaniem ich w bloto. - mowi mi przy kolacji Huli, przeddzien naszej wspolnej wspinaczki na Mount Sabinyo. - Te kraje musza same znalezc droge dla wlasnego rozwoju i albo ja znajda, albo przestana istniec. - Tu Huli zaczyna sypac przykladami jak z rekawa. - W Malawi zakupiono ok 100 tys. moskitier, jako ze kraj ten ma najwyzszy w Afryce wskaznik umieralnosci na malarie wsrod dzieci. Nim sie obejrzano, nim biurokratyczna machina uruchomila sledztwo,moskitiery zamiast trafic do dzieci dawno juz zostaly sprzedane jako sieci rybackie. W Zimbabwe, by zachecic rolnikow do bardziej wydajnego i produktywnego rolnictwa zaczeto rozdawac bezplatnie nawozy. Dzis wiemy, ze te nawozy niegdy nie zostaly uzyte tylko natychmiast sprzedane z duzym zyskiem na czarnym rynku.
Huli ma 40 lat i juz trzeci rok pracuje w Kampali dla niemieckiego rzadu jako koordynator pomocy rozwojowej dla Ugandy. Swoj kraj opuscil pietnascie lat temu i ani mysli wracac do narodu, z ktorym sie nie utozsamia i z ktorym laczy go - jak twierdzi - jedynie wspolny jezyk. Ja dodam od siebie, ze jeszcze ogromna slabosc do piwa. Pracowal w swej karierze w wielu krajach trzeciego swiata,wiele widzial, wiele doswiadczyl, a dzieki swej pracy, wiele takze mogl ogladac "od kuchni".
- Wezmy przyklad - kontynuuje Huli - Nie tak dawno niemiecki rzad wspieral finansowo budowe szpitala w jednym z prowincjonalanych miasteczek, tutaj w Ugandzie. Zeby zakonczyc ten projekt trzeba bylo wydac ogromne sumy na lapowki! Tak! Publiczne pieniadze niemieckich podatnikow szly takze do kieszeni skorumpowanych, lokalnych urzednikow! Wtedy czlowiek zadaje sobie pytanie do czego to zmierza? Przeciez nie tedy droga! - Huli odpala lokalnego papierosa o wdziecznej nazwie "sportsman" od kominka i wychyla kolejny lyk piwa. Nad polem namiotowym przy Mgahinga National Park noc gwiezdzista i zimna. - Przyjezdzaja tu z Niemie,z calej zreszta Europy, zastepy mlodych psychologow, pedagodow i socjologow, takich co to dopiero opuscili uniwersytety i nigdy nigdzie poza Europa nie byli. Czuja sie jak misjonarze niosacy kaganek oswiaty dla zyjacych w ciemnosciach Murzynow. A przeciez oni maja tu swoje tradycje, swoja kulture, swoje obyczaje i niby dlaczego nasz zachodni model nalezy uznawac za lepszy. Spojrzmy co dzieje sie w Europie. Niz demograficzny zagraza budowanym przez lata systemom ubezpieczen spolecznych, rodzina ulega rozpadowi, pozera nas rozbuchany indywidualizm. Tu w Afryce nie maja takich problemow. Rodzina i plemie jest podstawa calego systemu spolecznych relacji, jest punktem odniesienia, korzeniem wlasnej tozsamosci, jest takze najlepszym gwarantem spokojnej emerytury. Bo w Afryce zyje sie kolektywnie, a nie indywidualnie. Nie rozumiem dlaczego na sile chcemy ich uszczesliwiac, narzucajac im wlasna filozofie zycia.
- Ale to przeciez nie do konca jest tak - wtracam w dyskusje kilka swoich refleksji - przeciez oni takze maja ambicje, marzenia i cele,ktore chca osiagnac. Tak samo jak my aspiruja do lepszego zycia, do materialnego komfortu, do dobrobytu. Wcale nie chca zyc w swoich szalasach i glinianych chalupkach bez pradu i biezacej wody. I nie widze w tym nic zlego,ze pragna lodoweki pralek, telewizorow i samochodow, a skoro my wiemy jak te cele osiagnac to dlaczego nie mielibysmy sie z nimi ta wiedza podzielic!
Huli przeklada noge na nogei wyraznie ozywiony otwiera kolejne piwo.
- Trzeba najpierw wiedziec,ze nasze sposoby na dobrobyt i materialne bogactwo sa dobre ale w Europie i dla Europejczykow,ale tu w Afryce okazuja sie zupelnym fiaskiem. Tu jest inna kultura, zupelnie inne myslenie, niejak nieprzystajaca filozofia zycia. Prosty przyklad: jak sie Europejczyk dorabia swojego mercedesa, domu i urlopu na hiszpanskiej riwierze raz do roku? Pracuje i oszczedzaI to czesto dlugie lata. Rzecz zupelnie dla Murzyna niepojeta. Afrykanie nie umieja oszczedzac, pieniadze sie tutaj natychmiast wydaje. Bierze sie to stad, ze w mysl zasad rzadacych afrykanska rodzina,jeden pomaga drugiemu. Jesli wiec kto ma pieniadze musi sie nimi podzielic z bratem, siostra,wujkiem,kuzynka lub innym pociotkiem. Lepiej wiec pieniadze natychmiast wydac na cokolwiek, bo inaczej sie je straci. Jak myslisz dlaczego jak Afryka dluga i szeroka pelna jest niewykonczonych domow i do polowy skleconych lepianek? No wlasnie dlatego. Jak kto jest przy gotowce natychmiast ja wydaje by wywinac sie z obowiazku dzielenia sie pieniedzmi z liczna rodzina. Kupuje wiec lub zaczyna budowe domu,ktoej z duzym prawdopodobienstwem nigdy nie ukonczy.
- No ale to tylko pokazuje - dodaje od siebie - ze jest tu zalazek jakiego inwestycyjnego myslenia,jakiejs koncepcji lokowania kapitalu nie tak dalekiej od tego, co mamy w Europie. Moze wiec trzeba pojsc ta droga i nasze sposoby i sprawdzone rozwiazania po prostu zmodyfikowac i dostosowac do afrykanskiej rzeczywistosci.
Huli smieje sie radosnie - To trzeba by zaczac od wybicia im z glow idei posiadania az tylu dzieci. Przeciez tu srednia dzieci na kobiete to jest czworo lub piecioro, a skoro mezczyzna moze miec kilka zon, wiec i dzieci ma przynajmniej kilkanascioro! Przy takiej ilosci potomstwa europejski dobrobyt to dla nich dlaej daleka perspektywa. Co zrobic jednak jesli dla nich dzieci to jest cel sam w sobie. Dla mezczyzny duza ilosc czarnuitkichm jak smola malcow to powod do dumy i dowod meskosci, dla kobiety kobiecosci. Jest rzecza powszechna, ze jesli w wieku 18-20 lat kobieta nie ma dziecka to oznacza, ze cos jest z nia nie tak i moze miec problemy ze znalezieniem meza. Czesto wiec kobiety zachodza w ciaze tylko dlatego, by spolecznie dowiesc swojej kobiecosci. Ojciec tak poczetego dziecka oczywiscie najczesciej znika bez sladu.
Zeby pomagac nie wystarczy miec dobre serce, trzeba jeszcze wiedziec jak sie do tego zabrac - konkluduje Huli.
- Bo inaczej wiecej z tego zlego niz dobrego - dodaje od siebie - wymowny przyklad Etiopii mowi sam za siebie.
- Tak wlasnie - stwierdza Huli konczcac juz chyba piate piwo - Zachod powinien pomagac krajom targanym wojnami, niepokojami spolecznymi, epidemiami, jak Sudan czy Somalia, ale kraje takie jak Uganda musza znalezc same swoja wlasna droge rozwoju.
Robi sie juz pozno. Mowie wszystkim dobranoc. Przed czekajacym mnie intensywnym dniem wypada sie wyspac. Wychodze na zewnatrz budynku, ktory miesci recepcje, kuchnie i jadalnie i cudowny ten kominek. Jest chlodno, a by dochowac wiernosci faktom powinnam napisac, ze jest po prostu zimno! Tak zimno jak diabli, choc to Afryka, rownik bliziutko i poludniowa juz polkula! Niebo roziskrzone tysiacami gwiazd zatrzymuje moja uwage. roga mleczna widoczna w kazdym szczegole i orion...
Zza uchylonych drzwi jadalni, przez absolutna cisze nocy slysze jak Huli, wypiwszy jakies szesc butelek piwa, zagaduje kelnerke.
- Maria snilas mi sie dzisiaj wiesz? Snialo mi sie, ze obudzilem sie w srodku nocy, a posciel w moim lozku byla jeszcze ciepla. Spojrzalem na uchylone drzwi i ujrzalem ciebie i twoje piekne, nagie cialo. No wiec jak myslisz Maria? Czy spelnisz moj sen? Czy sprawisz dzis, ze moje marzenie stanie sie rzeczywistoscia? Drzwi do mojego pokoju sa dla ciebie zawsze szeroko otwarte. No wiec ja? Co z nami bedzie?
Ach! Wielkie idee i gornolotne mysli, glebokie Afryki rozumienie i najszczersza chec pomocy!!! Slowa, slowa, slowa i nic tylko slowa. A tak naprawde za tym wszystkim najzwyklejsze w swiecie pasozytnictwo. Mierzi mnie to i napawa obrzydzeniem to ciagle Afryki wykorzystywanie, zerowanie na jej poczuciu nizszosci wzgledem Zachodu, na jej uleglosci. Na wszystkich poziomach od wielkich koncernow, ktore okradaja Afryke z jej naturalnego bogactwa, prze skorumpowanych urzednikow, az po turystow, co przyjezdzaja tu na safari, a brzydza sie uscisnac dlon Murzynowi. Tych zastepow bialych, ktorzy wykorzystuja latwowiernosc tutejszych kobiet dla latwego seksu bez zobowiazan.
Jesli to jest nasz wklad w rozwoj Afryki to chyba faktycznie byloby lepiej gdybysmy jak najszybciej sie z Afryki wyniesli, spakowali manatki i nie wracali wiecej.
bananowa dziwczynka na jednej z ulic w Kabale
BERY Z WYSP SESSE
Czarna Afryka usmiecha sie szeroko, ubiera sie kolorowo, rytmicznie porusza biodrami w rytm wesolej muzyki. Nie afiszuje sie ze swa bieda, nie pokazuje jej przechodniom na ulicach, ani podroznym w autobusach. W duzych miastach niewielu widzi sie zebrakow. Wbrew naszym zachodnim wyobrazeniom, Afryka nie umiera z glodu i chorob pelzajac u stop bialych turystow. Czarna Afryka ukrywa swa biede z dala od ludzkich spojrzen, z dala od drog, miast i turystycznych atrakcji. Wszedzie wiita czlowieka usmiech i radosne "habari"(pozdrowienie w suahili).
Jade wypchanym do granic matatu z Kalangali do Masaki i przygladam sie wspolpasazerom. Jaka jest opowiesc siedzacej kolo mnie starszej kobiety? Jaka jest tajemnica spiacej z glowa oparta o szybe dziewczynki? Jak wyglada codziennosc tego mlodego mezczyzny, probujacego dojrzec kawalek swiata zza niemilosiernie brudnej szyby?
Na wyspach Sesse nauczylam sie, ze Afryka ma drugie dno, nauczyl mnie tego Bery, a oto jego historia.
Bery zajmowal sie w swym zyciu tak wieloma rzeczami, ze az trudno zapamietac, spisac, wymienic, nie gubiac przy tym szczegolu jakiegos, jakiegos znaczacego faktu. By podroznikiem, wolontariuszem, sanitaruiszem, wlascicielem firmy handlujacej alkoholem, mial kiedys biuro nieruchomosci, a polski paszport ma do dzis po ojcu. Kilka lat nawet mieszkal w Bielsku, ale naszego karkolomnego jzyka nigdy nie zdolalal sie nauczyc. Dzis jest na emeryturze i z szerokim usmiechem wspomina dawne, szalone czasy.
Siedzimy przy stole cieplo otuleni promieniami zachodzcaego slonca. wszedzie bujna zielen i piekny widok na jez. Wiktorii. Recz dzieje sie w Mweena, malenkiej rybackiej osadzie niedaleko Kalangali - takze malenkiej stolicy wszystkich wysp.
Kolacja samkuje pysznie, wybornie, doskonale! To najlepsza kolacja jaka jadalam, najsmaczniejsze od odleglych juz etiopskich czasow jedzenie. Pewnie dlatego, ze ugotowana z miloscia, z wielka wdziecznoscia. Bery przedstawia mnie wszystkim dziewczynkom po kolei, wszystkie usmiechaja sie do mnie zyczliwie, sa usciski dloni i wesole, ciekawe, przygladajace sie spojrzenia. Dziewczynki maja od 8 do 13 lat, mieszka ich w osrodku Bery'ego 15. Na pierwszy rzut oka niczym nie roznia sie od innych dziewczynek, z ktorymi witam sie na co dzien, gdy ida do szkoly. Wygladaja tak samo niewinnie, dziewczeco, mlodzienczo i dziecieco jak ich rowiesniczki.
- Kazda z nich wie wiecej o seksie oralnym i penetracji niz ty bedziesz pewnie kiedykolwiek wiedziec. - mowi mi Bery - te dziewczynki to nieletnie, a scislej rzecz ujmujac, dzieciece prostytutki. Takich jak one sa w okolicy setki jak nie tysiace. Nie maja nic wiec sprzedaja swoje cialo by kupic sobie ubrania, ksiazki do szkoly, zaplacic czesne...Dla afrykanskiej kobiety jej cialo, poki jest mlode i atrakcyjne jest towarem na sprzedaz, czesto bowiem kobiety nie maja nic ponad swoje ciale. Probuje z tym walczyc, probuje pokazac im, ze sa inne mozliwosci, probuje dac im nowy start, ale nie mozesz wiedziec jaka to trudna walka.
Bery prowadzi swoj maly osrodek od dwoch lat. Pomaga mu zona, ktora wlasnie przyleciala z Belgii. Przez ten czas zdolali wybudowac maly domek z zapleczem, gdzie miesci sie gabinmet lekarski, spizarnia i kuchnia pod golym niebem. Wszystko czyste, schludne, europejskie takie. Przed domkiem ogrodek, rowno przystrzyzona trawa , czerwone kwiatki. Na srodku dwa duze, biale stoly, przy ktorych codziennie jada sie kolacje.
Bery cale swoje zycie, wszystkie swoje wysilki, oszczednosci i byc moze takze marzenia poswiecil tym dzioewczynkom, sa one teraz calym jego zyciem, jego kazda minuta. W wyobrazni widzi jak jego osrodek sie rozwija, jak swoja szanse dostaja kolejne dziewczynki. Widzi je jak zakladaja rodziny, a niektore moze nawet robia wielkie kariery w miescie. Widzi je szczesliwe, smiejace sie serdecznie tak jakby ich zlamane dziecinstwo bylo nigdy nieistniejacym epizodem, jakims dawno zapomnianym koszmarnym snem.
- Kiedy je poznalem, kiedy zobaczylem jak one zyja to bylo jak porazenie, jakby ktos uderzyl mnie i ciosem tym powalil na kolana. Czlowiek w takiej sytuacji ma zawsze dwa wyjscia: alboodejsc ze spuszczona glowa, zlamany wspolczuciem i wlasna bezradnoscia wobec okrucienstwa tego swiata, albo podjac walke, chocby wydawala sie przedsiewzieciem wrecz szalonym i skazanym z gory na kleske. Tamtego dnia zdecydowlaem podjac sie podjac te walke, chociaz w chwilach zwatpienia wydaje mi sie ona trudna ponad miare, za trudna.
Edukacja to priorytet, to ich paszport do lepszej przyszlosci. Dlatego z mojej skromnej emerytury w pierwszej kolejnosci oplacam im szkoly. Wszystkie chodza do szkol z internatem , poza tym uczymy je innych umiejetnosci, ktore moga im sie kiedys przydac, tak aby powrot do prostytucji uczynic jak najodleglejsza, a najlepiej nieistniejaca alternatywa, gdy juz wkrocza w samodzielne zycie.
Jedna z moich znajomych powiedziala mi kiedys, ze mimo mych dobrych checi i wysilkow robie tym dziewczynkom krzywde, bo pokazuje im zycie, ktorego o wlasnych silach, samodzielnie nigdy nie beda w stanie osiagnac w swym doroslym zyciu. Ale ja wierze, ze pokazuje im nowa droge, ze pokazuje im, ze mozna inaczej zyc. - Bery zamysla sie dluzsza chwile wpatrujac sie w jezioro. Zapada milczenie ciezkie jak znak zapytania, ciezkie jak dreczace go watpliwosci.
Slonce chowa sie za horyzontem. Ostatnie usciski i serdeczne pozdrowienia. wsiadam na boda boda i mkne wsrod zielonych, bananowych gajow na moj kemping. Bery'ego i jego dziewczynki zostawiam daleko ale tylko w wymiarze fizycznym. Widzialam dzis drugie dno Afryki, nie tyle nawet jej biede i ubostwo, co jej upodlenie. Widzialam Afryke odarta z marzen i tonaca w beznadziei. Tego obrazu nie da sie zapomniec.
18 °C
