moje podróże

You can’t describe India. You can’t describe it with one word or billions of them. Simply because there is no one India.
India has as many faces as uncountable are the gods and goddess its people believe in. India has no color, because India is all colors of the world.
It is happiness and endless pain, it is ultimate beauty and ugliness, it is history and modernity experienced at once in a precious moment.
India can’t be captured, classified, judged or told, because India is pure life right here and right now, because India is truly the beating heart of its people. Muslim, Hindu or Christian, from Kerala, Delhi or Rajasthan, India is all of them, and they are all India. Diversity is India’s biggest treasure which could be a lifetime experience. This diversity is my India, the one that lives in my memory, the one I miss and love sincerely.

Morning prayers in Tanjore temple/ Poranne modlitwy w świątyni w Tanjore

Indii nie można opisać. Nie można opisać ich jednym słowem, ani nawet miliardami słów. Po prostu dlatego, że nie ma jednych Indii.
Indie mają tak wiele twarzy jak niezliczone są bóstwa, które czczą ich mieszkańcy. Indie nie mają koloru, bo Indie są wszystkimi kolorami świata.
Indie to szczęście i cierpienie, które nie zna końca, to najczystsze piękno i brzydota, to historia i nowoczesność, których doświadcza się naraz, w jednej, niezwykłej chwili.
Indii nie można uchwycić, sklasyfikować, osądzić czy opowiedzieć, ponieważ Indie to pulsujące życie, tu i teraz, ponieważ Indie to bijące serce żyjących tu ludzi. Muzułmanie, hindusi czy chrześcijanie, z Kerali, Delhi czy Radżastanu, Indie są nimi wszystkimi, a oni wszyscy są Indiami. Różnorodność to największe bogactwo Indii, bogactwo, które można odkrywać całe życie. Ta różnorodność to moje Indie, Indie, które żyją w mojej pamięci, Indie za którymi tęsknię i które pokochałam.

WERSJA POLSKA POD TEKSTEM ANGIELSKIM

One of the temples / Jedna ze świątyń
She looked into our room, while we were discussing what to do, where to go and where not, which places are better to be avoided and which are simply a must. We were sitting with the map on our knees the guide book in hand, analyzing every possible option and eating tasty, tropical bananas, juicy water melon or mangos orange like the sun. It was early in the morning. She was hanging on the window bars, small and gray like an European mouse, and observed us carefully with her little, monkey’s eyes. When finally we saw her, she drew out her hand in beggar’s gesture almost immediately. We answered by imitating eating. She understood it perfectly and started to imitate eating as well, although with a bit of exaggeration and nervous haste in it. She was definitely satisfied to be able to communicate with us. “Yes, yes, this is exactly what I want. I’m hungry, I want to eat.” In life it is usually so: if you won’t clarify certain things at the very beginning, if you won’t definite them precisely and you will let them remain unspecified and unsaid, sooner or later you will face their unexpected consequences, that in most cases you would like to avoid. My Indian experience shows that this truth refers not only to human relations but relations between humans and monkeys as well. What we considered to be a question if she was hungry, she understood as an invitation to feast in our room. To feast freely, without any embarrassment, greedily, tasting everything, dirtying, pouring, wiping legs on our sheet and leaving footprints on the wall.
But we didn’t know it yet, relaxed and glad we left our room for a day long trekking to the wonderful temple of Mahakuta…the monkey’s disaster what just about to come.
All this happened in Badami, in Karnataka. A little village – town between Bijapur and Hampi. It is not a popular travelers stop, proof: just two, quite empty hotels. We arrived here early in the morning with a direct night bus from Bangalore. We were the only passengers when the bus arrived to its final destination. It was 6 am, the sun was rising, I got out of the bus carrying my backpack and I fell in love. I fell in love with Badami instantly, from the very first sight.

The tank/ Zbiornik wodny

Mother and daughter drying sarees/ Matka i córka suszą sari

After a long travel in India many people like take rest for a couple of days on the beaches of Goa just before returning home. We were taking rest in Badami in the shadow of giant, red rocks. We were sitting at the bank of a water tank surrounded by stairs, a tank older than many European cities and bigger than a football field. We were taking rest listening to the never ending rhythm of soaped clothes hit on rocks, this is just the way India wash: with the hands of its women and girls, in big and small water tanks, in rivers and brooks. In the same water people bath together with animals every morning, in the same water they wash their dishes. Water is just to precious to be wasted on washing machines, dishwashers or bathtubs.
We were taking rest looking at giant red rocks and temples built centuries ago on their top, in their hearts (cave temples) and humbly at their feet.
Every evening we were walking in the lanes of a spontaneously appearing market, chaotic and not planed, which lighted up with uncountable candles and olive lamps each time when the electricity was cut (that means often).
It may sounds pompous, romantic and unbearably sentimental to some you, but I will take that risk and say it: somewhere in those little market lanes, or maybe between those red rocks which surround Badami, India has definitely stolen my heart.
From Badami to Mahakuta temple is 6 kms. 6 kilometers of stony route through desert; little, almost invisible paths through fields and eucalyptus groves in the burning sun and perfect silence.
Silence in India is really something exotic, as well as solitude and good coffee.
We came back to Badami for the sunset. It was breathtaking. Indian sun is magic. At sunrise and sunset the world is different. The colors are so intensive, so warm, that you’ve got the impression that they are simply unreal. You’ve go the impression that you can dip or sink in them. Like touched with a magic wand the dirt disappears from the streets, earthen little homes looks like palaces, and damaged buildings are hidden behind cascades of green falling from the trees like water.
On the way back I’ve got just one dream, one single wish – the juicy water melon that we left in our hotel room. After a day long walk under the merciless sun, in the desert, is there anything more that you can dream about?

OFFCIAL REPPORT FROM MONKEY’S DISASTER

1. Water melon eaten, its skin spread all over the room
2. Sugar partially consumed, spread here and there, together with spices ( supposed to be taken home as gifts) and water melon juice form shriveled pulp on the floor.
3. Organized ants convoys are taking to an unknown place all what the monkey didn’t want to eat any more
4. Garbage bag torn, rubbish dispersed with anger and disappointment
5. Our clothes taken off backpacks.
6. Mosquito net over the bed torn, on the sheet in some places, little footprints

We took one hour to clean all this mess. An analysis of all traces showed, without any doubt, that the monkey entered our room by the ventilation hole just over the door. The window in our room was closed, protected with a mosquito net and bars, the one on the corridor widely open to the streets full of little, hairy, smart criminals.

Woman carying water/ Kobieta niosąca wodę

In Badami, almost in the front of the bus station, is the only restaurant in town which offers something more than just masala dosa (delicious thing by the way). Like in thousands similar places in India, children work here. Two boys 8 or 10 years old, from early morning to late evening, day after day, serve, clean and wash dishes. In India maturity comes quickly and childhood is a luxury given to few. In India you can see children working everywhere, carrying bags on railways stations, guiding tourists, serving guests in restaurants and food stalls in the streets, cleaning hotel rooms, tailoring… Children, and especially boys, work for the daily bread of their families just like their fathers and brothers. Precocious maturity is a gift that they receive together with poverty.

That evening the restaurant was full and we hardly found a free table for two. This evening the restaurant was full of children, lots of children. But they were different with their nice, trendy clothes, smiling faces, well nourished bodies. They came here for a school holyday with a comfortable bus and stayed in a elegant hotel. This evening children served children. The poor children were bringing another portion of rice or dhal or water whenever they were asked for it by the rich children. I saw the poor children cleaning tables of the rich children. It was worse than all poverty seen everyday on the street, worse than hunger, homelessness and lameness.
Stolen childhood is to me the worse crime of humanity.

POLSKI

Badami

Kiedy zajrzała do naszego pokoju dyskutowaliśmy właśnie nad tym, co robić, a czego nie robić, gdzie jechać, a co ominąć, przy czym się upierać, a z czego bez żalu zrezygnować. Siedzieliśmy z mapą na kolanach, z przewodnikiem w ręku, przegryzając kolejne opcje tropikalnym, słodziutkim bananem, soczystym arbuzem lub mango pomarańczowym jak słońce. Był wczesny ranek. Kurczowo uczepiona okiennej kraty, nieduża, szara zupełnie jak polska myszka, przyglądała się nam z zaciekawieniem swoimi bystrymi, małpimi oczkami. Gdy ją dostrzegliśmy od razu wyciągnęła do nas łapkę w geście prośby. Odpowiedzieliśmy gestem naśladującym jedzenie. Zrozumiała nas doskonale, natychmiast wykonała ten sam gest kilkakrotnie, z pewną nawet przesadą i nadgorliwością, wyraźnie zadowolona z faktu, że zdołała się z nami porozumieć. „Tak, tak, tego właśnie chcę. Chcę jeść, jestem głodna.”
Tak to jednak zwykle bywa, że jeśli nie wyjaśni się spraw do końca już na samym początku, nie określi się ich jasno czarno na białym i pozwoli im się tkwić w tym niedopowiedzeniu i niesprecyzowaniu to, prędzej czy później odbiją się czkawką. Jak wskazuje doświadczenie jest to powszechna zasada nie tylko w relacjach międzyludzkich, ale najwyraźniej także ludzko-małpich. I tak oto to, co my uznaliśmy za pytanie o to czy jest głodna, ona, jak się później okazało, zrozumiała jako otwarte zaproszenie do ucztowania w naszym pokoju. Ucztowania dowolnego, bez skrępowania, łapczywego, pozbawionego umiaru, częstowania się czym popadnie, próbowania wszystkiego, brudzenia, wylewania, wycierania łapek w pościel i zostawiania śladów na ścianie... Nie spodziewając się zupełnie tej nadciągającej nieuchronnie małpiej katastrofy, wyruszyliśmy na całodzienny trekking do świątyni w Mahakuta.

A rzecz działa się w Badami, w stanie Karnataka. Małej mieścinko-wiosce między Bijapurem a Hampi. Niewielu podróżników tu dociera, czego świadectwem jest świecąca pustkami baza hotelowa w liczbie sztuk 2. Dotarliśmy do Badami o świcie bezpośrednim autobusem z Bangalore. Na docelowej stacji byliśmy ostatnimi pasażerami. Była 6 rano, słońce wschodziło, wysiadłam ciągnąc za sobą plecak i zakochałam z miejsca. Badami to była miłość od pierwszego wejrzenia, miłość która zwala z nóg i obezwładnia zupełnie i niespodziewanie.
Niektórzy jeżdżą wypoczywać po trudach wielotygodniowego podróżowania w cieniu palm na plażach Goa, a my odpoczywaliśmy w Badami w cieniu potężnych, czerwonych głazów. Siedzieliśmy nad zbiornikiem wodnym otoczonym ze wszystkich stron stromymi schodami, zbiornikiem starszym niż Kraków i większym niż boisko piłkarskie. Odpoczywaliśmy wsłuchując się w miarowy, rytmiczny i nieustający dźwięk uderzania namoczoną i namydloną bielizną o kamienie, bo tak właśnie piorą Indie: rękoma kobiet i dziewczynek, w wielkich i małych wodnych zbiornikach, w rzekach i strumykach. W tej samej wodzie ludzie i zwierzęta kąpią się każdego ranka, w tej samej wodzie zmywa się naczynia po posiłku. Wody się nie marnuje na pranie w pralce, zmywanie w zmywarce i kąpiele w wannie.
Odpoczywaliśmy wpatrując się w potężne czerwone skały, na świątynie wybudowane przed stuleciami u ich stóp, na ich grzbiecie, wykradzione ich wnętrzu.

Temples on rocks/ Świątynie na skałach

Women washing clothes in the ancient water tank/ Kobiety piorące w starożytnym zbiorniku wodnym

Odpoczywaliśmy spacerując wieczorem po powstającym spontanicznie, w wąskich uliczkach miasteczka targu, targu improwizowanym, trochę chaotycznym, niezaplanowanym, który gdy tylko wyłączano prąd (co nie było rzadkością) natychmiast rozświetlał się nastrojowym światłem świec i lampek oliwnych.
A niech i zabrzmi to pompatycznie, pomyślicie może nawet „co to znowu za nieznośny romantyzm!” lub „Boże broń, jakie to niestrawnie sentymentalne!”, podejmę jednak to ryzyko i powiem: tam gdzieś w tych uliczkach, a może wśród tych czerwonych, otaczających Badami skał, Indie ostatecznie skradły mi moje serce.

Z Badami do wspaniałej świątyni w Mahakuta jest 6 km. 6 kilometrów kamiennego traktu wśród pustynnego krajobrazu, wąskich ledwie zauważalnych ścieżek przez pola, gajów eukaliptusowych, w promieniach palącego słońca i w prawie niczym niezmąconej ciszy. Cisza w Indiach to prawdziwa egzotyka, dobro równie niedostępne co samotność i porządna kawa. Wsłuchiwaliśmy się więc w tę ciszę łapczywie. Ze względu na nią zdecydowaliśmy się wrócić tą samą drogą, chociaż upał doskwierał i zmęczenie dawało się powoli we znaki. Gdy wracaliśmy widok Badami skąpanego w promieniach zachodzącego, indyjskiego słońca po prostu zapierał dech w piersiach. Indyjskie słońce ma w sobie coś niezwykłego, jakąś moc magiczną. O wschodzie i o zachodzie świat wygląda inaczej, kolory są tak intensywne, tak ciepłe, że wydają się wręcz nierealne. Ma się wrażenie, że można się w nich zanurzyć, pogrążyć, zatonąć. Jak za dotknięciem różdżki znika brud ulicy, gliniane lepianki wyglądają pięknie jak pałace, a odrapane budynki giną wśród spływającej kaskadami z drzew, soczystej zieleni.
Przez całą drogę powrotną w głowie mam jedno marzenie, marzenie o soczystym arbuzie, który zostawiliśmy w hotelu. Czy po prawie całym dniu marszu na pełnym słońcu, drogą wijącą się przez pustynię można wyobrazić sobie coś wspanialszego niż chrupiący, pyszny arbuz? ...

PROTOKÓŁ Z MIEJSCA MAŁPIEJ ZBRODNI

1. Arbuz w całości zjedzony, skóra rozszarpana na kawałki i porozrzucana niedbale po pokoju

2. Cukier częściowo skonsumowany, a częściowo rozsypany po podłodze podobnie jak przyprawy kupione z myślą o zbliżającym się powrocie do Polski, wszystko to zmieszane z sokiem arbuzowym tworzy na podłodze zeschniętą breję.

3. Zorganizowane konwoje mrówek transportują resztki małpiej uczty w niewiadome miejsce.

4. Worek ze śmieciami podarty, zawartość porozrzucana po całym pokoju, jakby z pewną wściekłością i niezadowoleniem.

5. Ciuchy powyciągane z plecaków.

6. Moskitiera nad łóżkiem rozerwana, na prześcieradle, gdzieniegdzie, ślady małpich stópek.

Sprzątanie i usuwanie szkód trwało ponad godzinę. Po wnikliwym śledztwie, analizując dowody i ślady pozostawione przez nieproszonego, małpiego gościa, ustalono, że małpa dostała się do pokoju przez otwór wentylacyjny nad drzwiami. Jako, że okno w pokoju było zakratowane, opatrzone moskitierą i dobrze zamknięte, natomiast to na hotelowym korytarzu otwarte gościnnie, na oścież, prosto na ulicę, na której roi się tutaj od zbrodniczego małpiego elementu. Ślady małpich stóp na ścianie, upapranych w arbuzowym soku, nie pozostawiły śledczym najmniejszych wątpliwości, którędy do pokoju wtargnął ten sprytny, włochaty intruz...

Kids/ Dzieci

W Badami, prawie naprzeciwko dworca autobusowego, jest jedyna w miasteczku restauracja, która w swoim menu ma więcej niż dwie pozycje. Jak w tysiącach podobnych miejsc w Indiach, pracują tu dzieci. Dwóch chłopców w wieku 8, może 10 lat, od rana do wieczora, dzień po dniu, energicznie uwija się przy stolikach, przyjmuje i roznosi zamówienia, zbiera i myje brudne naczynia, przeciera stoły. W Indiach dojrzałość przychodzi szybko, a dzieciństwo jest luksusem danym niewielu. Dzieci w Indiach pracują wszędzie. Są tragarzami, przewodnikami dla przybywających z Europy turystów, sprzedają herbatę w pociągach, pracują w hotelach, restauracjach i ulicznych garkuchniach, są pucybutami, sprzątaczami, krawcami... Dzieci, a w szczególności chłopcy, pracują na utrzymanie rodziny podobnie jak ich ojcowie i bracia. Przedwczesna dojrzałość jest dziedziczna, to podarunek, który dostaje się od losu wraz z biedą.
Był upalny wieczór, gdy wybraliśmy się na kolację. W restauracji, która zwykle świeci pustkami – niespotykany tłum. Z trudem znajdujemy ostatnie dwa wolne miejsca. Wokół nas dzieci, mnóstwo dzieci. Są to jednak dzieci modnie ubrane, wesołe, dobrze odżywione, wygłupiające się beztrosko, dzieci z tak zwanych „dobrych” domów, gdzie niczego nie brakuje, dzieci ludzi zamożnych, umiejące czytać i pisać, które przyjechały tu na szkolną wycieczkę. Tego wieczora patrzyłam jak dzieci biedne – czytaj społecznie gorsze, naznaczone swoją biedą jak stygmatem, usługują dzieciom bogatym – czytaj społecznie wyróżnionym, lepszym, należącym do innego świata. Patrzyłam jak przynoszą im wodę, podają talerze, jak sprzątają wkoło ich stołów, jak biegną z dokładką ryżu na każde ich zawołanie. Był to widok być może bardziej okrutny niż cała nędza i bieda indyjskiej ulicy, którą widzi się tutaj na co dzień. Bardziej okrutny niż głód, bezdomność i okaleczenie.
Największą zbrodnią ludzkości, jej największą hańbą jest zabieranie dzieciom ich marzeń, okradanie ich z dzieciństwa i wciąganie ich w rzeczywistość sztucznych i niezrozumiałych, społecznych podziałów, w rzeczywistość różnic, które oddalają, ograniczają i stygmatyzują często na całe życie. Ekonomiczny porządek świata, z którego jesteśmy tak dumni, którym szczycimy się jako najwspanialszym owocem demokracji, postępu i cywilizacji sprawia, że każdego dnia miliony dzieci w Azji, Afryce i Ameryce Południowej, by ustrzec siebie i swoich bliskich od głodu, ciężko, fizycznie pracuje. W moich oczach oto największy wyrzut sumienia całej ludzkości.

TEKST POLSKI POD TEKSTEM ANGIELSKIM
We ran away from Ooty, from the beautiful Nilgiri Hills. The persistent and unbearable cold, the humidity of the mist defeated us - newcomers of sunny Kerala, without major difficulties. Two of us got sick just the next day after our arrival. The decision was taken immediately: we must quickly turn back to a hot place.

Mysore - temple / świątynia w Mysore

We sat in our dilapidated bus. No mechanical skills were needed to notice that there wasn’t any shock absorbing devices. We squeezed our backpacks under the seats in order to leave a free passage for passengers, and wait for that magical moment when the bus will be full – the moment of departure.
Time is different in India. Nothing needs to begin and nothing needs to end at any precise hour. The bus is here and it will leave but when exactly no one knows. Don’t be to much “attached” to the scheduled departure times, it is just an approximate information, not a definite one. So if the departure is planned for 2 pm it means that the bus will leave around 2 pm but remember that “around” is understand in the categories of “more” or “less”. So the bus can leave at 5.30 pm as well as at 1.30 pm for example. And if we aren’t lucky the bus may not come at all. That’s why it is so important to be at right place in the right moment and wait. Waiting is a ritual apart. Waiting gives daily bread to a quite large bus station community. Vendors of everything: newspapers, food, fruits and chai (tea+milk+sugar+spices), beggars, crippled and children, dogs, cats, rats and in some places even monkeys and pigs, without even mentioning the cows. Both bus and railway stations are full of life, overcrowded, noisy and in constant movement they offer to Indians what they like the most.
So we were sitting and waiting in our bus in Ooty. Passengers were coming without haste. On the roof packing up luggage operations were at their high. When Indians travel they travel with uncountable bags, suitcases, boxes and sacks, and all this must be put on the roof of the bus, can’t be any exception, it’s a must. It takes a lot of time, because people are carrying with them a immense variety of things. During my two travels to India I saw on buses roofs gaze bottles, wires, potatoes and rice, furniture…There are no limits, everything is acceptable if only it is possible to attach it somehow to the roof. When the passenger has finished with his luggage, he enters the bus, sit and wait for departure. Later when he gets of, he climbs again on the roof and remove, tighten, undo without haste his goods and the bus is waiting for him. No one is in hurry, time goes by slowly, aside, nobody thinks about it, nobody sees it, nobody cares about it.

The bus roared like a jet, steel shuddered with convulsions, screaming music emerged from shabby speakers. All conditions fulfilled, everybody’s ready for the awaited departure, when suddenly…
- Your backpacks must be put on the roof – “said” to us the driver assistant, who cares for the precision of the sometimes extremely dangerous operations of his colleague behind the wheel, sells tickets and manage the seats. He didn’t speak any English so we communicated with our hands and the help of other passengers. – If you won’t put your backpacks on the roof, we won’t leave – he menaced. Oh! So it began! Unfastening, pulling out, fastening again. When we finally managed to draw out all our backpacks (we were 4), the driver assistant changed his mind, certainly because he saw that this kind of operations are not simple and, to be honest, completely senseless. He said us to put the bags where they were before and gave the driver the sign for departure. Furious, amused and helpless, thrown from left to right each time when the bus passed on a road hole (which means actually all the time), we were fastening our bags to the seats once again not to let them fall out by the door hole. Yes, door hole, because there wasn’t any doors or windows. It was a public bus, economic and airy, private buses calling themselves “deluxe” are airless but they’ve got windows and doors and even carriers. India is a country of contrasts on every possible level.
The bus was shaking, up and down, left to right… Reading is impossible, because holding a book properly is impossible, forget about writing as well. You can only admire the landscapes. Then I saw the driver assistant coming. He sat at my left and smiled to me widely. I don’t know what it was suppose to mean but I hoped sincerely that he hadn’t change his mind about our backpacks once again. But he took a piece of paper and…began to draw!!! To draw!!! Just imagine. The bus shakes all the time, everybody’s trying to bear to anything and he is drawing! Practice makes perfect. After a while he gave me a really beautiful drawing of a peacock and he shook hands with all of us. He didn’t know any English but it was just obvious that in this uncommon way he wanted to say “I’m sorry”.

Maharajas palace/ Pałac Maharadży

We arrived to Mysore in the afternoon. It was hot, it was beautiful and there was South Indian Meal (rice, fried vegetables, sauces and chapaties) for 25 Rs. only. In the heart of the city a giant Maharajas palace. But not a thousand years old one, from the time of Ashoka the Great or, God save us, mentioned on the UNESCO World Heritage list, in contrary a completely modern one. Pomp and glamour, greatness and madness, indecent richness and lack of moderation and all this “decorated” with 90 000 bulbs. The simplest bulbs possible, installed one close to another along moulds, arcades, ornaments, windows, balconies and roof. Every Sunday they are lighten up, and according to what people told me, the palace is then really magnificent. Perhaps, but seen from near, please forgive me, they’re just ugly, vulgar bulbs.

Veg. market / Targ warzywny

My personal discovery in Mysore was the vegetable – fruit – flower and spices market, one of the biggest I visited in India. An absolutely amazing place, one of those I will always remember, due to its unique atmosphere. I always had a particular weakness for markets of any kind, but veg. markets especially. Because a market is not only a place where you can buy or sell something, this is so much more, at least when it comes to oriental markets. A market is a meeting point, it’s the place where bonds of friendship, love, sympathy are born, a place that has the power to unite the entire community. Many times I had the impression that, despite appearances, selling and buying are secondary matters.
Here is the tomatoes, onion and huge pumpkins sector. All stalls are identical, merchandise is identical, the prices are identical. No economical competition in western style. The spirit of this kind of places lies in never ending debate, everlasting discussion, repeated news and gossip. People talks all the time, they quarrel, reconcile, bargain…
Markets wake up early in the morning, when comes the trucks overloaded with goods. People starts to pile up fruits and vegetables in originally shaped forms, pyramids for example. When the sun is high enough above every stall a dark linen must be spread out, waste must be swept, rats, dogs and other animals, who every night come here for feast, expelled. The market is divided into strictly defined sectors. Here are the fruits and here the vegetables, and flowers over there (in extremely long, amazing garlands, or in giant baskets in kilograms), as well as the perfumes, incenses and spices in huge bags. No matter if it is morning, noon or evening, the spectacle of human passions settled in an extraordinary scenery of perfumes, colours, light and shadow.
Today when I think about India, rarely I see in my mind the famous Taj Mahal, the temples of Khajuraho, the overcrowded streets of Bombay or Maharajas palaces. Today when I think about India it smiles to me widely like an Indian woman sitting surrounded with her vegetables trying to convince me to buy her goods, it follows me like a bracelets vendor and it won’t let me forget just like I can’t forget this stunning mosaic of light, colours, sounds and perfumes of the market in Mysore.

POLSKI
Uciekaliśmy z Ooty, uciekaliśmy z pięknych Gór Błękitnych (Nilgiri Hills). Wszechobecny chłód, przeszywające nocą zimno i wilgotna mgła pokonały nas, przybyszów z gorącej Kerali, bez większych trudności. Połowa ekipy legła zakatarzona i rozgorączkowana już następnego dnia. Decyzja zapadła szybko, wracamy tam, gdzie jest ciepło.

Zajęliśmy miejsca w zdezelowanym autobusie. Gołym okiem było widać, że na amortyzację nie można liczyć. Poupychaliśmy plecaki tak, by nikomu nie zawadzały i czekamy grzecznie, aż autobus się zapełni. W Indiach czas płynie inaczej, nic nie musi zaczynać się ani kończyć o jakiejś wyznaczonej godzinie. Autobus jest i pojedzie, ale kiedy dokładnie, to dopiero się okaże. Rozkład jazdy należy traktować z przymrużeniem oka, jako informację orientacyjną i w żadnym stopniu niewiążącą. I tak, jeśli odjazd autobusu planowany jest na 14:00 to znaczy, że pojedzie on około godz. 14:00, przy czym „około” należy rozumieć bardzo szeroko i to zarówno w kategoriach plus jak i minus. Autobus może zatem pojechać zarówno o 15:30 jak i 13:30. Jeśli mamy pecha może się okazać, że autobus w ogóle nie pojedzie. Trzeba po prostu być na miejscu we właściwym czasie i cierpliwie czekać. A czekanie na autobus to cały rytuał. Z tego czekania w każdej miejscowości utrzymuje się pokaźna dworcowa społeczność. Handlarze wszystkiego, gazet, przekąsek, owoców i herbaty, żebracy, kalecy i dzieci, psy, koty, szczury a gdzieniegdzie nawet małpy i świnie o krowach nie wspominając nawet. Wokół dworców kwitnie życie, są tam często jedyne w mieście publiczne toalety, jest ruch i tłok i hałas, czyli to, w czym Hindusi czują się najlepiej.
Siedzieliśmy więc w naszym autobusie i czekaliśmy. Pasażerowie schodzili się bez pośpiechu. Trwała w najlepsze gimnastyka związana z ładowaniem pakunków na dach. Jeśli Hindus podróżuje to podróżuje obładowany torbami, walizkami, pudłami i workami, a wszystko to musi zapakować na dach, nie ma rady, to absolutny mus. Pakowanie to trwa czasem bardzo długo, bo i przewożone dobra to prawdziwe różności. W czasie moich podróży po Indiach widziałam na autobusach butle z gazem, opony, worki z ziemniakami i ryżem, meble… Przewozić można wszystko, bez ograniczeń, byle dało się jakoś przymocować. Kiedy właściciel uwinie się z załadunkiem swoich klamotów, wsiada do autobusu i czeka na odjazd. Później gdy wysiada, wspina się ponownie na dach i odwiązuje, zdejmuje, spokojnie ściąga swoje tobołki, a nowi pasażerowie dokładają swoje, wciągają, układają, przywiązują. Wtedy autobus czeka na nich. I tak w kółko. Nikomu się nie spieszy, czas płynie sobie spokojnie, jakby z boku, nikt się nad nim nie zastanawia i nikt go nie dostrzega, po prostu czas nikogo nie obchodzi.
Ryknęły silniki jak w odrzutowcu, zatrzęsła się w konwulsji blacha, krzykliwa muzyka poszła w głośniki. Wszystkie objawy kliniczne wskazywały, że nareszcie ruszymy, gdy nagle…
- Wasze plecaki musicie załadować na dach – dał nam do zrozumienia wymownie gestykulując, pomocnik kierowcy, który sprzedaje bilety, przesadza pasażerów i czuwa nad precyzją jego czasem karkołomnych manewrów. – Nie zładujecie, nie pojedziemy – zaszantażował. Ach! i zaczęła się zabawa. Odpinanie, wyciąganie spod siedzeń, zapinanie. Kiedy wreszcie udało nam się wydobyć nasze tobołki na środek autobusu, pomocnik widząc, że plecakowe manewry wcale nie należą do łatwych, zmienił zdanie i stwierdził, żebyśmy z powrotem je poupychali pod siedzenia i dał znak do odjazdu. Ogarnęła nas wściekłość zmieszana ze śmiechem i poczuciem bezradności. Rzucani jak worki z ziemniakami po nie dających się opisać wertepach, na nowo przywiązywaliśmy plecaki do siedzeń by nie wypadły po drodze przez otwór drzwiowy. Tak otwór drzwiowy, bo drzwi podobnie jak i szyb w oknach nie było. Był to autobus publiczny i przewiewny, prywatne nazywające siebie „deluxe” są duszne, ale mają i drzwi i okna, nawet prawdziwy bagażnik. Indie to kraj kontrastów na wszelkich możliwych poziomach.
Rzuca, trzęsie i tarmosi. Nie można czytać, bo nie sposób utrzymać książki prosto, o pisaniu nie ma mowy. Można tylko patrzeć się przed siebie lub podziwiać widoki za oknem.
Pomocnik kierowcy siada koło mnie i uśmiecha wymownie. Nie mam pojęcia, co to oznacza, mam tylko nadzieję, że nie zmienił znów zdania w sprawie plecaków. Wyciąga jednak jakiś kawałek kartki i … zaczyna rysować!!! Rysować!!! Wyobraźcie sobie tylko, wszystko wokół trzęsie się, każdy trzyma się czego się da, autobus podrzucany na kolejnych niemierzalnych dziurach drży jakby zaraz miał się rozsypać, a on rysuje! Praktyka czyni mistrza. Po chwili dostaję naprawdę śliczny rysunek pawia i wyciągniętą na zgodę dłoń. Nie znał angielskiego, ale zrozumiałam wyraźnie, że chciał nas przeprosić.

Us/ my
Do Mysore docieramy po południu. Jest gorąco. Jest pięknie i jest South Indian Meal (ang. południowo indyjskie danie czyli ryż, smażone warzywa, kilka sosów i indyjskie chlebki czapati) za 25 rupii, dokładki bez ograniczeń. W samym sercu miasta gigantyczny pałac Maharadży. Nie tam jakiś tysiącletni, pamiętający czasy Ashoki i nie daj Bóg wpisany na listę dziedzictwa światowego UNESCO, ale jak najbardziej współczesny. Blichtr i cukierkowy przepych, rozmach i szaleństwo, nieprzyzwoite bogactwo i całkowity brak umiaru a wszystko to upstrzone 90 000 najzwyklejszych w świecie żarówek przymocowanych jedna przy drugiej, wzdłuż gzymsów, arkad, ornamentów, okien, balkonów i dachu. Ponoć co niedzielę zapalane są wszystkie, co sprawia, że pałac wygląda nadzwyczajnie i magicznie. Być może, z bliska jednak są to po prostu, wybaczcie mi to słowo, wulgarne żarówki.

Young tailor/ młody krawiec
Moim odkryciem w Mysore był targ warzywno-spożywczo-kwiatowy, bodaj największy jaki odwiedziłam w Indiach. Miejsce niesamowite, jedno z tych, które swoją niezwykłą atmosferą odcisnęło trwały ślad w mojej pamięci. Zawsze miałam ogromną słabość do targów przeróżnych, a warzywnych w szczególności. Targ to bowiem miejsce pełne życia, na które nie przychodzi się wyłącznie po to by coś kupić lub sprzedać. To coś znacznie bardziej doniosłego, przynajmniej na Wschodzie. Targ to przede wszystkim miejsce spotkań, budujące więzi, scalające wspólnotę i nie raz miałam nieodparte wrażenie, że handlowanie jest tu o ironio zajęciem raczej drugorzędnym. Oto alejka pomidorów, cebuli i wielkich dyni. Każdy stragan identyczny. Towar dokładnie ten sam. Cena wywoławcza taka sama. Nikt z nikim nie konkuruje w europejskim stylu, klienta nawołuje się i zachęca do zakupów wyłącznie werbalnie, jednak nikt nie załamuje rąk, gdy klient wybierze pomidory ze straganu obok. Bo tak naprawdę żywiołem takich targów jest wieczna debata, niekończąca się dyskusja, targ jest żywiołem informacji i plotek. Słowa i okrzyki płyną wartkim strumieniem. Ludzie nieustannie rozmawiają, przekomarzają się, kłócą i godzą, targują o każdy grosz, wyliczają i przeliczają.
Życie na targu zaczyna się o świcie. Wypakowane po brzegi ciężarówki przywożą towar. Zaczyna się gorączkowe rozładowywanie i układanie warzyw i owoców w zmyślne formy np. piramidki. Nim słońce wzejdzie zbyt wysoko trzeba rozwiesić na straganem ciemne płótno, zamieść odpadki, przegonić szczury, psy i inne stworzenia, które w nocy przyszły się najeść do syta. Każda alejka ma wąską specjalizację. Tu owoce a tu warzywa, tam kwiaty (sprzedawane na metry w postaci przepięknych girland, lub na kilogramy – same kwiaty bez łodyżek), tam perfumy, olejki eteryczne i kadzidła, a tam przyprawy w wielkich workach. Niezależnie od pory dnia trwa tu zawsze prawdziwe widowisko ludzkich namiętności i istna rewia zapachów, kolorów, taniec światła i cienia.
Gdy myślę o Indiach rzadko kiedy przed oczami staje mi Taj Maral, świątynie w Khajuraho, zatłoczone ulice Bombaju czy pałace Maharadżów. Gdy dziś myślę o Indiach uśmiechają się one do mnie szeroko jak straganiarki zachwalające swoje produkty, chodzą za mną jak sprzedawca bransoletek i piszczałek przeróżnych i nie pozwalają o sobie zapomnieć jak ta niezwykła mozaika światła, kolorów, dźwięków i zapachów z targu w Mysore.